ตรวจสัญญาการค้าระหว่างประเทศ เพื่อให้เงื่อนไขสอดคล้องกับข้อตกลงและความเสี่ยงของธุรกิจ

ปรับปรุงล่าสุด 27 กันยายน 2569 · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย

ควรตรวจสัญญาการค้าระหว่างประเทศเมื่อใด

ควรตรวจสัญญาก่อนเกิดข้อผูกพัน ได้แก่ ก่อนลงนาม ก่อนโอนเงินมัดจำให้ผู้ขายต่างประเทศ และก่อนตอบรับใบสั่งซื้อหรือใบเสนอราคาที่อ้างเงื่อนไขทั่วไปของอีกฝ่าย เพราะเมื่อสัญญาเกิดแล้ว การแก้ไขเงื่อนไขต้องได้รับความยินยอมจากคู่สัญญาอีกฝ่าย และอำนาจต่อรองมักลดลงตามเงินที่ชำระไปแล้ว

สถานการณ์ที่พบบ่อย ได้แก่ ผู้นำเข้าที่โรงงานต่างประเทศขอเงินมัดจำก่อนผลิต ผู้ส่งออกที่ลูกค้าขอเครดิตการค้า เจ้าของแบรนด์ที่ได้รับข้อเสนอให้เป็นตัวแทนจำหน่ายแต่เพียงผู้เดียว และผู้ให้บริการไทยที่รับงานจากบริษัทต่างชาติภายใต้สัญญาแบบมาตรฐานของผู้ว่าจ้าง

สัญญาต่างประเทศต้องตรวจประเด็นใด

ประเด็นที่ต้องตรวจในสัญญาการค้าระหว่างประเทศ คือ ตัวคู่สัญญาและผู้มีอำนาจลงนาม ข้อกำหนดสินค้าและการตรวจรับ การชำระเงินและหลักประกัน การส่งมอบและการโอนความเสี่ยง กรรมสิทธิ์ ความรับผิดและการจำกัดความรับผิด การเลิกสัญญา กฎหมายที่ใช้บังคับ และวิธีระงับข้อพิพาท โดยพิจารณาว่าแต่ละข้อสอดคล้องกับวิธีปฏิบัติงานจริงของธุรกิจหรือไม่

ถ้าสัญญาไม่ระบุกฎหมายที่ใช้บังคับ จะใช้กฎหมายประเทศใด

เมื่อคดีขึ้นสู่ศาลไทย มาตรา 13 พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 ให้วินิจฉัยตามเจตนาของคู่สัญญาก่อน ถ้าหยั่งทราบเจตนาไม่ได้ และคู่สัญญามีสัญชาติต่างกัน ให้ใช้กฎหมายแห่งถิ่นที่สัญญาได้ทำขึ้น ซึ่งสำหรับสัญญาที่ทำระหว่างบุคคลที่อยู่ห่างกัน คือถิ่นที่คำสนองไปถึงผู้เสนอ¹

ผลในทางปฏิบัติคือ สัญญาที่ตกลงกันทางอีเมลโดยไม่มีข้อเลือกกฎหมาย อาจอยู่ภายใต้กฎหมายของประเทศที่ผู้เสนอได้รับคำตอบรับ ซึ่งคู่สัญญาอาจไม่ได้คาดหมายไว้ และการพิสูจน์เนื้อหากฎหมายต่างประเทศในศาลเพิ่มทั้งเวลาและค่าใช้จ่าย การระบุกฎหมายที่ใช้บังคับไว้ชัดเจนจึงลดความไม่แน่นอนตั้งแต่ต้น

ข้อควรแยกคือ สัญญาที่เขียนเป็นภาษาอังกฤษไม่ได้แปลว่าใช้กฎหมายอังกฤษ ภาษาของสัญญาและกฎหมายที่ใช้บังคับเป็นคนละเรื่อง ต้องตรวจจากข้อสัญญาจริง

อนุสัญญา CISG ใช้กับสัญญาของบริษัทไทยหรือไม่

ประเทศไทยไม่ได้เป็นภาคีอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยสัญญาซื้อขายสินค้าระหว่างประเทศ (CISG) ตามตารางสถานะภาคีของ UNCITRAL ที่ตรวจเมื่อ 27 กันยายน 2569 ขณะที่จีน ญี่ปุ่น สิงคโปร์ และเวียดนามเป็นภาคี อนุสัญญาจึงไม่ใช้บังคับเพียงเพราะคู่สัญญาฝ่ายหนึ่งเป็นบริษัทไทย แต่อาจมีผลผ่านข้อเลือกกฎหมายหรือกฎหมายของประเทศที่ศาลพิจารณาคดี²

การตรวจจึงต้องดูสถานะภาคีของประเทศที่เกี่ยวข้อง ข้อสงวนที่แต่ละประเทศทำไว้ และถ้อยคำในข้อเลือกกฎหมาย เช่น สัญญาที่ระบุว่าใช้กฎหมายของประเทศภาคี ควรระบุด้วยว่าคู่สัญญาประสงค์ให้อนุสัญญามีผลหรือไม่ เพราะหลักของอนุสัญญาเรื่องการตรวจสินค้าและการแจ้งข้อบกพร่องแตกต่างจากกฎหมายภายในของหลายประเทศ

ระบุ Incoterms แล้ว ยังต้องมีสัญญาหรือไม่

ยังต้องมี Incoterms ซึ่งหอการค้านานาชาติ (ICC) จัดทำ กำหนดหน้าที่ส่งมอบ ค่าใช้จ่าย และจุดโอนความเสี่ยงระหว่างผู้ซื้อกับผู้ขาย แต่ ICC อธิบายว่าข้อกำหนดนี้ไม่ได้กำหนดการโอนกรรมสิทธิ์ กฎหมายที่ใช้บังคับ หรือวิธีระงับข้อพิพาท และไม่ใช่สิ่งทดแทนสัญญาซื้อขายในเรื่องการชำระเงินและคุณภาพสินค้า³

ตัวอย่างที่พบบ่อยคือ การที่ผู้ขายรับผิดชอบค่าขนส่งไม่ได้หมายความว่าผู้ขายรับความเสี่ยงจนสินค้าถึงปลายทางเสมอไป ขึ้นกับข้อกำหนดที่เลือก การตรวจสัญญาจึงต้องอ่าน Incoterms คู่กับข้อประกันภัย ข้อกรรมสิทธิ์ และข้อการชำระเงินทุกครั้ง

ควรเลือกศาลหรืออนุญาโตตุลาการ

การเลือกระหว่างศาลกับอนุญาโตตุลาการควรพิจารณาจากประเทศที่ทรัพย์สินของคู่สัญญาตั้งอยู่ ค่าใช้จ่าย ระยะเวลา และความลับของข้อพิพาท ประเทศไทยเป็นภาคีอนุสัญญาว่าด้วยการยอมรับนับถือและการบังคับตามคำชี้ขาดของอนุญาโตตุลาการต่างประเทศ ค.ศ. 1958 ตั้งแต่ 20 มีนาคม 2503 ซึ่งเป็นฐานในการบังคับตามคำชี้ขาดข้ามประเทศ⁴

ข้อสัญญาที่ระบุเพียงว่า “ระงับข้อพิพาทโดยอนุญาโตตุลาการ” โดยไม่ระบุสถาบัน สถานที่ จำนวนอนุญาโตตุลาการ และภาษา อาจก่อให้เกิดข้อโต้แย้งตั้งแต่ขั้นตั้งคณะอนุญาโตตุลาการ สำหรับธุรกรรมมูลค่าไม่สูง ต้นทุนของกระบวนการอาจสูงกว่าจำนวนเงินที่เรียกร้อง จึงต้องชั่งกลไกระงับข้อพิพาทกับมูลค่าธุรกรรมตั้งแต่ขั้นร่างสัญญา

ผลส่งมอบของงานตรวจสัญญา

งานตรวจสัญญาส่งมอบสามส่วน คือ สัญญาที่ทำเครื่องหมายแก้ไขตามขอบเขตที่ตกลง สรุปความเสี่ยงเป็นภาษาไทยที่จัดลำดับตามผลต่อธุรกิจ และการหารือส่งมอบเพื่ออธิบายประเด็นที่ควรยอมรับ เจรจา หรือแก้ไข ถ้าสัญญาใช้กฎหมายต่างประเทศในประเด็นที่ต้องอาศัยความเห็นของผู้ประกอบวิชาชีพในประเทศนั้น สำนักงานจะแจ้งก่อนรับงานส่วนดังกล่าว

ขอบเขตงานและค่าบริการกำหนดอย่างไร

ค่าบริการตรวจสัญญากำหนดจากจำนวนหน้าและเอกสารแนบที่ต้องอ่าน ภาษา กฎหมายที่ใช้บังคับ ความซับซ้อนของธุรกรรม และกำหนดเวลา สำนักงานแจ้งผลส่งมอบ วันส่งงาน จำนวนรอบแก้ไข สิ่งที่ไม่รวมในงาน และค่าบริการเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน

ลูกความเลือกได้ว่าจะให้ตรวจเฉพาะประเด็นที่ต้องตัดสินใจ หรือตรวจสัญญาทั้งฉบับ งานที่ต้องการความเห็นกฎหมายต่างประเทศ งานแปลเอกสาร และการร่วมเจรจากับคู่สัญญา แยกเป็นขอบเขตเพิ่มเติมตามความจำเป็น ข้อเท็จจริงใหม่หรือการเปลี่ยนแนวเจรจาหลังส่งงานจะประเมินเป็นงานเพิ่มก่อนเริ่ม ส่วนการแก้ไขข้อผิดพลาดของสำนักงานไม่มีค่าใช้จ่ายเพิ่ม

ขั้นตอนการว่าจ้าง

1. ส่งข้อมูลเบื้องต้น ประเภทธุรกรรม ประเทศของคู่สัญญา จำนวนหน้าโดยประมาณ และวันที่ต้องลงนาม
2. ตรวจผลประโยชน์ขัดกัน สำนักงานยืนยันว่ารับงานได้ก่อนขอรับเอกสารฉบับเต็ม
3. ใบเสนอขอบเขตงาน ระบุผลส่งมอบ วันส่ง รอบแก้ไข สิ่งที่ไม่รวม และค่าบริการ
4. ตรวจสัญญาและตรวจทาน ตามขอบเขตที่ตกลง
5. ส่งมอบและหารือ อธิบายประเด็นและข้อเสนอในการเจรจาแก่ผู้ตัดสินใจ

คำถามก่อนว่าจ้าง

ผู้รับผิดชอบงาน

งานตรวจสัญญาอยู่ในความรับผิดชอบของ เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย ผู้ก่อตั้งและกรรมการผู้จัดการ บริษัท เอกสยาม แอนด์ พาร์ทเนอร์ส จำกัด ระดับปริญญาโท หลักสูตรนิติศาสตรมหาบัณฑิต (LL.M.) สาขากฎหมายการค้าระหว่างประเทศ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งศึกษารายวิชาการซื้อขายระหว่างประเทศและกฎหมายธุรกิจระหว่างประเทศ ประวัติฉบับเต็ม

ประเด็นภาษีของธุรกรรมข้ามประเทศ เช่น ภาษีหัก ณ ที่จ่ายเมื่อจ่ายเงินไปต่างประเทศ ดูเพิ่มเติมที่ eksiamtax.com และงานจัดตั้งบริษัทดูที่ eksiamcorporatelaw.com